बेलायतमा ‘ट्रम्पवाद’को उदय : ट्रम्प आफैँ अलोकप्रिय, तर राजनीतिले गाड्दैछ जरा
काठमाडौं । बेलायतमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प आफैँ लोकप्रिय नभए पनि, उनको ‘ट्रम्पवाद’ अर्थात् राजनीतिक विचारधाराले भने बेलायतमा क्रमशः बलियो जरा गाड्न थालेको छ ।
शनिबार लन्डनमा दक्षिणपन्थी अभियन्ता टोमी रोबिन्सनको र्यालीमा करिब एक लाख ५० हजार मानिसहरूको उपस्थितिले त्यसलाई प्रमाणित गर्यो ।
त्यो र्यालीमा केही समूहले “नदीदेखि समुद्रसम्म, इङ्ल्यान्डलाई अब्दुल–मुक्त बनाऔँ” भन्ने नारा लगाएका थिए, जुन अतिदक्षिणपन्थी मानिन्छ । तथापि, ‘युनाइटेड द किङडम’ नाम दिइएको यस मार्चमा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथि सरकारी नियन्त्रण, आप्रवासन, र नेट–जिरो नीतिजस्ता विभिन्न गुनासो उठाइएका थिए । २६ प्रहरीलाई घाइते बनाएका रोबिन्सनका सामान्य समर्थकहरू पनि देखिएका थिए, तर उनीहरूको संख्या संगीत महोत्सव वा सुपरमार्केटमा भेटिने सामान्य भीडभन्दा कम थियो ।
यस र्यालीको माहोल अनौठो रूपमा ट्रान्सएटलान्टिक चरित्रको देखिन्थ्यो । हालै हत्या गरिएका दक्षिणपन्थी प्रभावकर्ता चार्ली कर्कको चित्र भएका टिसर्टहरू धेरैले लगाएका थिए । “मेक अमेरिका ग्रेट अगेन, मेक इंग्ल्यान्ड ग्रेट अगेन, मेक ब्रिटेन ग्रेट अगेन” लेखिएका टोपीहरू पनि सर्वत्र देखिन्थे ।
इभान्जेलिकल प्रचारकहरूले बेलायतीहरूलाई येशुलाई प्रेम गर्न आग्रह गर्दै सार्वजनिक रूपमा ‘प्रभुको प्रार्थना’ गराए । प्रदर्शनकारीहरूले आप्रवासीहरूको निष्कासन र विविधता, समानता, समावेशिताले ‘हाम्रा बच्चाहरूलाई गलत शिक्षा दिइरहेको’ भन्दै नारा लगाए ।
र्याली ह्वाइटहलस्थित ब्रिटिस निजामती सेवाको मुख्यालयबाहिर पुगेर समाप्त भयो, जहाँ इलोन मस्क भिडियोमार्फत ठूला स्क्रिनहरूमा देखा परे । तालीको गडगडाटबीच उनले भीडलाई भने, “तपाईंले हिंसा रोज्नुभयो वा रोज्नुभएन, हिंसा तपाईंमाथि आउँदैछ । तपाईं या त लड्नुहोस् वा मर्नुहोस् ।”
राजा चार्ल्सले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई विन्डसरमा राजकीय भ्रमणका लागि स्वागत गर्ने तयारी गरिरहेका बेला बेलायत कत्तिको ‘ट्रम्पवादी’ बनेको छ भन्ने प्रश्न उठेको छ ।
यो भ्रमण बेलायती रणनीतिको एक हिस्सा हो, जसले राष्ट्रपति ट्रम्प र सर केयर स्टारमरको वामपन्थी प्रशासनबीचको राजनीतिक खाडललाई पुल गर्ने प्रयास गरिरहेको छ ।
फेब्रुअरीमा ओभल अफिस भ्रमणका क्रममा प्रधानमन्त्री सर केइर स्टारमरले राजा चाल्र्सले दिएको ‘अभूतपूर्व’ दोस्रो राजकीय भ्रमणको निम्तो ज्याकेटको खल्तीबाट निकालेर देखाउँदै भनेका थिए, “यो साँच्चै विशेष हो । यस्तो पहिले कहिल्यै भएको छैन ।”
ट्रम्प मंगलबार बेलायतमा अवतरण गर्नेछन् र यस क्रममा बग्गी सवारी, तोपको सलामी र विन्डसर क्यासलमा राजा चाल्र्ससँग राजकीय भोजजस्ता बेलायती राज्यले प्रदान गर्ने सबै औपचारिक सम्मान पाउनेछन् । बिहीबार उनले प्रधानमन्त्रीको ग्रामीण निवास चेकरमा स्टारमर सँग छलफल गर्ने कार्यक्रम छ ।
बेलायती सरकारले श्रमिकहरूलाई अमेरिका–ब्रिटेन व्यापारका फाइदाहरूमा जोड दिनेछ, जसअन्तर्गत आणविक ऊर्जा र कृत्रिम बुद्धिमत्तामा नयाँ अमेरिकी लगानी घोषणा हुने अपेक्षा गरिएको छ । तर यी कार्यक्रमहरू लन्डनभन्दा बाहिर हुने भएकाले, ब्रिटिस जनतासँग ट्रम्पको प्रत्यक्ष सम्पर्कको सम्भावना न्यून छ ।
यो उनको पक्षमा नै फाइदाजनक ठहरिन सक्छ । किनकि, यूगोभ सर्वेक्षणका अनुसार, बेलायतका केवल १६ प्रतिशत जनताले मात्र ट्रम्पप्रति सकारात्मक धारणा राख्छन् जुन इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुभन्दा पनि कम हो ।
तर, ट्रम्पको व्यक्तित्वभन्दाबाहिर, उनको ‘मागा’ जस्तै विचारहरूले बेलायतमा समेत बल पाउन थालेका छन् । ट्रम्पलाई ह्वाइट हाउसमा पुर्याउने गुनासोहरू बेलायतमा पनि गम्भीर रूपमा बढेका छन् ।
द इकोनोमिस्टले ब्रिटिस निर्वाचन अध्ययनमा ३४ वटा प्रश्न पहिचान गरेको छ, जुन अमेरिकाको ‘मागा’ आन्दोलनसँग मिल्दोजुल्दो देखिन्छ । जसमा आप्रवासन, विदेशी सहायता, खेलकुदमा ट्रान्सजेन्डर महिलाको सहभागिता, र जातिवादीहरूको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता जस्ता विषय समेटिएका छन् ।
यी विचारहरू व्यक्तिगत रूपमा पुरानो संरक्षणवाद वा शास्त्रीय उदारवाद जस्ता लाग्न सक्छन्, तर सामूहिक रूपमा ‘मागा’को प्रभावकारी प्रतिनिधित्व गर्छन् ।
बेलायतमा सन् २०१४ मा, जब रिफर्म यूके अति–दक्षिणपन्थी पार्टी आफ्नो उत्कर्षमा थियो, बेलायतीहरूको ४० प्रतिशतले यस्ता विचार समर्थन गरेका थिए । यो २०२० मा घटेर चौथाइभन्दा अलिक बढीमा पुगेको थियो । तर हाल, ट्रम्पवादी विचार पुनः उक्लिँदै २०२५ सम्म ३६ प्रतिशतमा पुगेका छन् ।
यद्यपि, २०१४ भन्दा यस्ता विचार राख्ने जनसंख्या घटेको छ, तर तिनीहरू पहिलेभन्दा बढी क्रोधित छन् । उदाहरणका लागि, सन् २०१५ मा उनीहरूले डेभिड क्यामरुनको कन्जरभेटिभ सरकारलाई +२१ अनुमोदन मूल्यांकन दिएका थिए भने, हाल सर स्टारमरको सरकारलाई –४४ मा झारेका छन् ।
अमेरिकाजस्तै, बेलायतमा पनि सरकारमाथि अविश्वास गहिरो हुँदै गएको छ । सन् १९८६ मा राष्ट्रिय सामाजिक अनुसन्धान केन्द्रले पहिलो पटक सर्भे गर्दा ४० प्रतिशत बेलायतीहरूले सरकार पार्टी हितभन्दामाथि राष्ट्रहितमा काम गर्छ भन्ने विश्वास गरेका थिए । केवल १२ प्रतिशतले कहिल्यै विश्वास नगरेको बताएका थिए । अहिले ती आँकडा उल्टिएका छन् । अहिले सधैँ विश्वास गर्नेहरू १२ प्रतिशत मात्र छन्, भने कहिल्यै विश्वास नगर्नेहरू ४६ प्रतिशत पुगेका छन्, जुन हालसम्मकै उच्च हो ।
सामाजिक सञ्जाल सेन्सरसिप र ‘गैर–अपराध घृणाजन्य घटनाबारे’ प्रहरीमा उजुरी गर्ने प्रवृत्ति पनि व्यापक चिन्ताको विषय बनेको छ । बेलायती निर्वाचन अध्ययनअनुसार, अरुको भाषा र व्यवहारका कारण ७० प्रतिशत जनताले मानिसहरू सजिलै रिसाउने भए भन्ने स्वीकार गरेका छन् ।
बेलायतमा आप्रवासनविरोधी आन्दोलन पनि तीव्र भएको छ । यसै वर्षको गर्मीमा, आप्रवासी निष्कासनको समर्थन ४५ प्रतिशतमा पुगेको छ । रिफर्म यूकेले पाँच वर्षमा ६ लाख आप्रवासी निष्कासन गर्ने लक्ष्य लिएको छ । यदि भोलि चुनाव भयो भने, यसले ठूला सम्भावनासहित सफलता पाउने देखिन्छ ।
अन्य ‘मागा’ जस्तै प्रवृत्तिहरूमा खोपविरोधी भावनाको विस्तार र सन् २०१९ यता जलवायु परिवर्तन तथा वातावरणीय खर्चप्रति असन्तुष्टिको दोब्बर वृद्धि उल्लेखनीय छ ।
शनिबारको र्यालीमा वर्षा सहँदै घण्टौँसम्म बस्ने भीडलाई यी विषयहरूले नै प्रेरित गरेका थिए । रोबिन्सनले करिब दुई दशकको अभियानमा यति ठूलो समर्थन यसअघि कहिल्यै पाएका थिएनन् । र्यालीको सफलतामा यसको अस्पष्ट तर आकर्षक नाम ‘युनाइटेड द किङडम’ले ठूलो भूमिका खेलेको मानिन्छ । यसले विभिन्न पृष्ठभूमिका मानिसलाई गैर–संस्थापनावादी ब्यानरमुनि एकताबद्ध गर्यो । ठीक त्यस्तै, जसमा ट्रम्पको आन्दोलन सधैँ सफल रहँदै आएको छ ।
तर, बेलायतमा ध्रुवीकरण र षड्यन्त्र सोच अझै अमेरिकाभन्दा कम छ, र चुनावी सफलता हासिल गर्न अतिवादबाट टाढा रहनुपर्ने देखिन्छ ।
रिफर्म यूकेका प्रतिनिधिहरू र्यालीमा खासै देखिएका थिएनन् र पार्टी नेता निगेल फराज लामो समयदेखि रोबिन्सन जस्ता व्यक्तिहरूसँग दुरी कायम गर्दै आएका छन् ।
फराजको रणनीति स्पष्ट के छ भने अतिवादी मतदाताले उनलाई नै समर्थन गर्नेछन् र उनी मध्यम वर्गीय ‘मागा–जिज्ञासु’ मतदातालाई आकर्षित गर्न चाहन्छन् ।
शनिबारको र्यालीमा सहभागी क्रिस्चियन राष्ट्रवादी, ब्रेक्जिट समर्थक र पहिलो पटकका प्रदर्शनकारीहरूको मिश्रणको पछाडि बेलायतको ‘लगातार अधोगति’प्रति साझा चिन्ता देखिन्थ्यो । यातायात सेवादेखि घरको मूल्य वृद्धि, जीर्ण हेरचाह गृहहरूदेखि आप्रवासी–सञ्चालित अपराधसम्मका गुनासो प्रष्ट देखिन्थे ।
यद्यपि, कसैले नाम लिएनन्, भीडको दृष्टिमा फराज मात्र त्यस्तो राजनीतिज्ञ देखिन्थे जसलाई मतदान गर्न सकिन्छ । लेबर पार्टीलाई त उनीहरूले समर्थन नै गर्नेवाला छैनन् । “केइर स्टारमर इज अ वांकर” भन्ने गीत दिनभर सबैभन्दा लोकप्रिय रहेको थियो ।
मे महिनामा बेलायतको छोटो भ्रमणपछि, चार्ली कर्कले लेखेका थिए, “ट्रम्पको क्रान्ति यूकेमा आउँदैछ ।”
जब एयर फोर्स वन बेलायतमा अवतरण गर्ने तयारीमा छ, डोनाल्ड ट्रम्प एउटा यस्तो देशमा पाइला राख्न लागेका छन्, जुन उनीप्रति बढ्दो सहानुभूति देखाउँदैछ ।
