जब झमकको हात छुन सोधेँ...

“झमककुमारी घिमिरेको घर कता पर्छ ?” त्यसपछि यो प्रश्न दोहोर्‍याउनु परेन । अन्तिमपटक सोध्दा उहाँकै आँगनीमा अडिएको रहेछु ।

“यही हो,” मधुर मुस्कानसहितको आवाज आयो । मेरो खोजले त्राण पायो ।

बाटो बिराउने चिन्ता थियो । दोबाटोमा घरीघरी सोध्दै हिँडेको थिएँ । पटकपटक सोध्दा पनि एकपटक त घरैनजिक पुग्दा अलमलिएँ । आकाशमा कालो बादल मडारिएको थियो, गड्याङगुडुङ आवाज सुनिँदै थियो ।

“तपाईं माथि आउनुभएछ, त्यो घुम्तीबाट तेर्सै गएर बाँसघारीबाट ओर्लिएपछि उहाँको घर आउँछ,” एक महिलाले मार्गदर्शन गर्नुभयो । 

बाँसघारी आयो, ओर्लने बाटो आउँदैन । मन आत्तियो, फेरि बिराउने पो हो कि ! 

भएको बाटो कहाँ जान्थ्यो र ! म कति हतारिएको रहेछु, झमकको चमक हेर्न ।

बाटो बिराउँदा पनि तल पुग्नुभन्दा माथि पुगेकै जाती । ओर्लन सजिलो हुन्छ ।

पिँढीमा बसेकी युवतीको मोबाइलमाथिको ध्यान भंग भयो । अलि परको कुर्सी वर ल्याइदिइन् । उनले कुर्सी मिलाउँदै गर्दा पक्की घरको ढोकाभित्र यसो चियाएँ । र, देखेँ एउटा ह्वीलचेयर र छेवैको बिस्तरामा मानिस निदाएको ।

म निदाएको बेला कसैले उठाए झर्को लाग्छ, आफ्नै मान्छे पनि अर्को लाग्छ । आफ्नै स्वभाव सम्झँदै सोचेँ– पक्कै झमक सुतेको हुनुपर्छ । निदाएको मान्छेलाई के उठाउनु ?

झमकको नामबाट चर्चित घरमा गए पनि घरमा झमक मात्रै हुनुहुन्छ भन्ने भाव आउनु कस्तो अल्पता !

“दिदी भर्खर सुत्नुभएको छ, निदाउनुभएको छैन,” आफैँले मिलाइदिएको कुर्सीमा बस्न नपाउँदै युवतीले मलाई मैले चियाएको कोठातर्फ लगिन् । त्यसदेखि देब्रेपट्टिको अर्को कोठामा रहेछ, झमकज्यूको शयनकक्ष ।

युवतीले झमकले ओढेको ब्ल्यांकेट उठाइदिइन् । सुतेको शिर उठाउन सहायता दिइन् । र, शरीरको कपडा मिलाइदिँदै भनिन्, “दिदी, तपाईंलाई भेट्न उहाँ बागलुङबाट आउनुभएको छ ।”

साथै, तयार पारिदिइन् झमकको संवादको साधन कापी र कलम ।

देश दर्शनका लागि पदयात्रा सुरु गरेको १४५औँ दिनमा (भदौ २० गते) म धनकुटाको झमकनिवास पुगेको थिएँ । पुग्न पो समय लाग्छ, पुगेँ भन्न कति नै लाग्छ र ? एकपटक भनी हेर्नुस् त !

यसको पनि आफ्नै निर्धारक हुन्छन्, जस्तो कि कुन ठाउँबाट कुन माध्यमको प्रयोग गरी कुन गतिमा... आदिइत्यादि । उडेर या गुडेर कतै नअलमलिई गएको भए कति नै समय लाग्थ्यो होला र ? उड्ने र गुड्ने माध्यमसँग हिँड्नुको के तुलना ?

“धनकुटा पुगेपछि झमककुमारी घिमिरेलाई जसरी पनि भेट्नुस् है,” महालक्ष्मीकी एक दिदीले सुझाउनुभएको थियो । मैले बिर्सेछु । धनकुटा बहुमुखी क्याम्पसको अतिथिगृहमा बस्छु भन्ने निश्चित भएपछि सम्झेँ ।

सुतेको मान्छेलाई उठाउनु परेकामा कस्तोकस्तो लागेको थियो । तैपनि, युवतीले सहज बनाइदिइन्, “उहाँ कुराकानी गर्नुहुन्छ ।” झमक पनि तयार हुनुभयो ।

“हामीजस्तो ५०–६० लाख युवा काम गर्न र ५–७ लाख युवा अध्ययन गर्न विदेश गएका छन्, हाम्रो देशमा गरी खाने ठाउँ रै’छ कि रै’नछ भनेर हेर्न हिँडेको,” मैले आफ्नो परिचय दिएपछि यात्राको उद्देश्य सुनाएँ ।

“मेरो विचारमा गरेर खाने जमिन जत्ति पनि छ,” उहाँको दाहिने पाउले कापी अँठ्याएर देब्रे पाउले पानामा कोर्न थाल्यो ।

मैले पूरै बुझ्न सकिनँ । युवतीलाई बोलाएँ, जो मोबाइलमा व्यस्त थिइन् । अक्षरको स्पष्टता सोध्नुअघि झमकसँगको साइनो सोधेँ, “तपाईं उहाँको ?”

म पनि कस्तो, उनले दिदी भनेपछि बहिनी होलिन् भन्ने त सोच्नुपर्छ ! फेरि अचेल बुहारीले आमाजूलाई पनि दिदी नै भन्ने चलन छ । स्पष्ट हुन मन लाग्नु नराम्रो हो त ?

“बहिनी,” साइनो सम्झाउँदै भनिन्, “बेलाबेला मैले पनि दिदीको अक्षर बुझ्दिनँ, अहिले उहाँ बिरामी पनि हुनुहुन्छ । नसासम्बन्धी समस्या छ ।”

यो सुनेपछि झमकलाई भेट्न दगुरेको मन कुँडियो । जे होस्, हामी दुई मिलेर अक्षर पहिल्याउन लाग्यौँ, “तर प्लटिङ र डोजर हान्ने काम...।” त्यसपछि अर्थ्यायौँ, “...त्यस्तो काम जथाभावी गर्नु हुँदैन ।”

मैले उहाँको ‘जीवन काँडा कि फूल’ किशोर छँदै पढेको हुँ । तर, धेरै प्रसंग बिर्सेको स्वीकारोक्तिको भावसहित सोधेँ, “तपाईंलाई अहिले के लाग्छ, जीवन काँडा कि फूल ?”

“फूल ।”

झमकलाई भेटेपछि लाग्यो– उहाँको जीवन साँच्चिकै फूल हो, फूलमा पनि गुलाफ, जसको सौन्दर्यपान गर्ने अवसर मैले पनि पाएँ ।

म बोल्छु, उहाँ सुन्नुहुन्छ । उहाँ लेख्नुहुन्छ, म पढ्छु । यही हो हाम्रो संवादको शैली । हामीले उहाँको अक्षरका आकारअनुसार एक पाना कुरा गर्‍यौँ ।

उहाँले लेख्दै गर्दा केही चलअचल तस्बिर लिएँ । बहिनीलाई हाम्रो फोटो खिचिदिन आग्रह गरेँ । स्वीकारिन् । बिस्तरामै बस्ने अनुमति पनि दिइन् । फोटो खिच्यौँ ।

संवादमा एक किसिमको औपचारिकता थियो । मैले अब आराम गर्नुस् भनेँ । उहाँले ‘हजुर, हुन्छ’ लेख्नुभयो ।

उहाँलाई आराम चाहिएको थियो, मलाई चैन । मेरो मन बेचैन थियो । कारण फेरि भन्नुपर्छ र ? उही त हो, बिरामी मान्छेलाई दुःख दिएँ भन्ने भाव ।

एक हिसाबले कुरा सकिइसकेको थियो । छुट्नका लागि बसेको ठाउँबाट उठ्दै गर्दा मनमा अकस्मात् राजनीतिक प्रसंग सोध्न मन लाग्यो । मलाई उहाँसँग बोलेर पुगेको थिएन ।

मान्छेसँग नबोल्दा पनि परिवेश बोल्ने अनुभूति अभिव्यक्त गरेँ, “म त तपाईंहरू हिँडेको बाटो हिँड्दै छु, यसरी हिँड्दै गर्दा माटोले पनि बोल्दो रहेछ ।” 

उहाँको मुहारमा मधुर मुस्कान लहरायो, मेरो मनमा उमंग । उहाँले पर सार्नुभएको डायरी फेरि तान्नुभयो र लेख्नुभयो, “मान्छे जस्तो छ, त्यस्तै कुराकानी गर्ने हो माटोले पनि, आकाश, वायुले पनि । अरू देशमा कृत्रिम छ । तर, हाम्रो देशमा ओर्जिनल छ । तर, हाम्रो देशमा राज मात्र भयो, नीति राम्रो भएन ।”

एउटाको बोली नसकिँदै बोल्ने बानी परेको हामी । हामीमा तपाईं पर्नु हुन्न भने म मात्रै ल ! झमकले लेखुन्जेल पर्खनैपर्‍यो । त्यो पनि हातले होइन, पाउले ।

सम्झेँ, बोलाइ र लेखाइको गति नमिल्दो रहेछ । जस्तो, उडाइ, गुडाइ र हिँडाइको मिल्दैन । मिल्ने त बुझाइ रहेछ । हामीमा मिलेको त यही बुझाइ न थियो । यही बुझाइले अधीर मन स्थिर हुन्थ्यो ।

“युवाहरू आउनुपर्छ राजनीतिमा, यो अहिलेका बुढाहरू मात्र भएर भएन,” उहाँले युवालाई आह्वान गर्नुभयो, “दिँदैनन् । तर, खोसेर भए पनि लिनुपर्छ । सत्तामा पुगेर भत्ता पकाउने काम गर्नु हुँदैन ।”

मैले उहाँलाई मन पर्ने नेताहरूको नाम सोधेँ । “कांग्रेसको विश्वप्रकाश, एमालेको गोकर्ण विष्ट, राप्रपाका राजेन्द्र लिङदेन...।” 

थप लेख्न पाना पुगेन । नयाँ पाना पल्टाउन सघाएँ । लेख्नुभयो, “नयाँ पार्टीहरूको त्यति थाहा छैन । तीसँग उठबस पनि छैन ।”

उहाँलाई मन परेको पुस्तकका नाम सोधेँ । “राजनीतिक–प्रयोगशाला, सामाजिक–भुइयाँ, साहित्यमा अहिले आएको छ... भुइँमान्छे होलाजस्तो लाग्छ ।”

अघिल्ला दुई पुस्तक मैले पनि पढेको छु । पछिल्लोबारे जानकार छैन, माफ गर्नुहोला । तपाईंले पढ्नुभएको छ कि ?

यति मिठो कुराकानीपछि मलाई लाग्यो– उहाँलाई छुन पाए कस्तो हुन्थ्यो ?

मैले विनम्र भावमा आग्रह गरेँ, “के म तपाईंको हात छुन सक्छु ?” म छुन सक्ने दूरीमा थिएँ ।

जवाफ हुन्छ/हुँदैन मा आएन, जो अपेक्षा गरेको थिएँ । अनपेक्षित तर आत्मीय, “हात मात्र किन ? स्वच्छ मन छ, जहाँ छोए पनि फरक पर्दैन ।”

“हजुरको मन त जीवन काँडा कि फूल पढ्दा पनि छोएको हो नि, सामुन्ने हुँदा हजुरको ऊर्जा महसुस गरूँ भनेर नि,” मैले सुस्तरी उहाँको हात छोएँ, पाउ पनि, जसले हामीलाई सुन्दर कृति दिएका छन् ।

पाना पल्टियो, उहाँका पाउ रोकिएनन्, “म किताबभन्दा बढी मान्छेलाई पढ्ने लेखक हुँ ।”

उहाँको ओठमा मुस्कानको फूल फुल्यो । मेरो मन मोहित भएर त्यहीँ भुल्यो । मौकाको फाइदा उठाउँदै सोधेँ, “मान्छे पढ्ने लेखकले ‘म मान्छे’लाई कसरी पढ्नुभयो ?”

“तपाईं मलाई मन पर्‍यो, किनभने तपाईंका विचारहरू राम्रो लाग्यो मलाई,” यो मैले भनेको होइन ।

म झमकसँग कुरा गर्दागर्दै आराम गरिराख्नुभएको आमा उठ्नुभयो । निदाउनुभएको बाबा बिउँझनुभयो । बहिनी फोनमै व्यस्त थिइन् ।

बिदा हुनै लाग्दा झमकको आवाज आयो, शब्द होइन । सायद उहाँले आमालाई बोलाउनुभएको थियो, सहायताको लागि । म बिदा भएर बाटो लागेँ ।

बाटोमा आउँदा पो झस्केँ, झमकलाई फूलजस्तै जीवन दिएका मालीको नामै सोध्न बिर्सेछु । नम्बरको त के कुरा ? हैट, बालीको मोहमा माली नै बिर्सिएछु !”

सायद मालीको सन्तुष्टि फूलको सौन्दर्य र सुवासमा हुन्छ, जसको आकर्षणले म बगैँचामा पुगेको थिएँ । यात्राभर अझै कति फूल भेटिन्छन्, कति बगैँचा । यो जरुरी छैन कि हर फूलको बोटमा काँडा नहोस् ।

बादल फाट्यो । झरी परेन । झमकको सौन्दर्यबाट सिञ्चित मन र सल्लेरीको सुसेलीले आनन्दित तनलाई त्रिभुवन विश्वविद्यालयभन्दा अगाडि नै स्थापना भएको धनकुटा बहुमुखी क्याम्पसको पाहुनाकक्षमा आएर विश्राम दिएँ ।